Przy dnie moczanowej ogranicz produkty bogate w puryny, całkowicie zrezygnuj z alkoholu i słodzonych napojów, a jadłospis oprzyj na warzywach, niskotłuszczowym nabiale, jajach, produktach zbożowych oraz odpowiednim nawodnieniu. Poniższa tabela pokazuje, co jeść, co ograniczać i czego unikać.
Dna moczanowa – co jeść, a czego unikać?
Puryny są rozkładane w organizmie do kwasu moczowego. Gdy jego stężenie jest zbyt wysokie, może dochodzić do powstawania kryształów moczanu sodu i bolesnych napadów. Dieta niskopurynowa zmniejsza ilość substratu do produkcji kwasu moczowego, ale nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza.
W okresie remisji często stosuje się ograniczenie puryn do około 300 mg dziennie. Podczas napadu lekarz lub dietetyk może zalecić większą restrykcję. Podział produktów na „dozwolone” i „zabronione” jest uproszczeniem – mięso czy część ryb nie zawsze trzeba całkowicie eliminować, ale należy jeść je rzadziej i przygotowywać w odpowiedni sposób.
Tabela produktów przy dnie moczanowej
Tabela służy jako szybka pomoc przy planowaniu zakupów i posiłków. Produkty z kolumny „ograniczone” najlepiej spożywać w małych porcjach, zależnie od wyników badań, leków i zaleceń prowadzącego lekarza:
| Dozwolone | Ograniczone | Zabronione |
|---|---|---|
| Warzywa, w tym pomidory, ogórki, cukinia, marchew, papryka, kapusta, cebula, ziemniaki i sałata | Mięso drobiowe, chuda wołowina i wieprzowina | Podroby, w tym wątroba, nerki, serca i móżdżki |
| Jabłka, gruszki, wiśnie, czereśnie, truskawki, maliny, porzeczki i cytrusy | Ryby o umiarkowanej zawartości puryn, na przykład dorsz, łosoś lub karp | Sardynki, anchois, szprotki, konserwy rybne i część owoców morza |
| Mleko, kefir, jogurt naturalny, maślanka, chudy twaróg i serek wiejski | Żółty ser, sery pleśniowe, śmietana i tłusty nabiał | Buliony mięsne, wywary z kości, ekstrakty mięsne i galarety |
| Jaja, ryż, makaron, pieczywo, kasze i produkty pełnoziarniste | Suche nasiona roślin strączkowych, takie jak fasola, soczewica i ciecierzyca | Drożdże piekarskie i browarnicze, ekstrakty drożdżowe |
| Orzechy, pestki, awokado, oliwa i oleje roślinne | Masło i produkty z większą ilością tłuszczów nasyconych | Smalec, słonina i łój |
| Woda, słaba herbata, niesłodzona kawa i napary ziołowe | Soki owocowe, miód i słodycze | Piwo, alkohole wysokoprocentowe, napoje słodzone i produkty z dużą ilością fruktozy |
Pomidory i większość warzyw nie wymagają eliminacji. Również rośliny strączkowe nie powinny być automatycznie wykluczane. Mimo zawartości puryn badania kliniczne nie potwierdzają, by u większości osób wywoływały napady w takim stopniu jak podroby, alkohol czy niektóre ryby.
Jak przygotowywać mięso? Odpurynowanie w praktyce
Puryny rozpuszczają się w wodzie. Podczas gotowania część z nich przechodzi z mięsa do wywaru, dlatego sposób obróbki może zmniejszyć ich ilość w produkcie podawanym na talerzu. Nie oznacza to jednak, że mięso staje się całkowicie pozbawione puryn.
Najprostsza technika wygląda następująco:
- Pokrój mięso na mniejsze kawałki i włóż je do dużej ilości zimnej lub wrzącej wody.
- Gotuj je bez dodawania tłuszczu, a następnie odlej pierwszy wywar.
- Nie wykorzystuj tego płynu do zupy, sosu ani galarety.
- Podaj mięso z warzywami, ziemniakami, ryżem lub kaszą, najlepiej ugotowanymi osobno.
W praktyce lepiej wybierać gotowanie w wodzie, gotowanie na parze lub duszenie bez dużej ilości tłuszczu. Smażenie, panierowanie i przygotowywanie mięsa w smalcu zwiększa kaloryczność posiłku i utrudnia kontrolę masy ciała. Zupy przygotowuj na wywarach warzywnych, bez kości, skóry, podrobów i kostek mięsnych.
Ile pić przy dnie moczanowej?
Odpowiednie nawodnienie rozcieńcza mocz i wspiera wydalanie kwasu moczowego przez nerki. U wielu osób zaleca się około 2–3 litrów płynów dziennie, ale ilość trzeba dostosować do chorób nerek, serca, zaleceń lekarza i temperatury otoczenia.
Najlepszy wybór stanowią:
- Woda źródlana lub mineralna, pita regularnie przez cały dzień.
- Niesłodzone herbaty i napary ziołowe.
- Kawa bez cukru, jeśli jest dobrze tolerowana.
- Niesłodzone napoje mleczne, takie jak kefir i maślanka.
Kawa i herbata nie muszą być wykluczane. Umiarkowane spożycie nie jest uznawane za czynnik nasilający dnę, o ile napoje nie zawierają cukru, syropów smakowych ani dużej ilości słodzonego mleka. Szczególnie należy odstawić piwo i inne alkohole, ponieważ alkohol zwiększa produkcję kwasu moczowego oraz ogranicza jego wydalanie.
Pomidory, strączki i kawa – najczęstsze mity
Pomidory są dozwolone. Zawierają niewiele puryn i nie ma podstaw, by rutynowo usuwać je z jadłospisu. Jeśli po konkretnym produkcie regularnie pojawiają się dolegliwości, zapisz to w dzienniku żywieniowym i omów z dietetykiem lub lekarzem zamiast wprowadzać szeroką dietę eliminacyjną.
Fasola, soczewica i ciecierzyca mogą pojawiać się w diecie w umiarkowanych porcjach. Wynik laboratoryjny dotyczący zawartości puryn nie przekłada się wprost na ryzyko napadu. Produkty roślinne nie wykazują takiego wpływu jak podroby, część ryb i alkohol, a strączki mogą być wartościowym źródłem białka.
Niskotłuszczowy nabiał, jaja i warzywa pomagają uzupełniać białko bez dużego obciążenia purynami. Wiśnie i czereśnie można włączać do jadłospisu jako część zbilansowanej diety, ale nie należy traktować ich jako zamiennika leczenia obniżającego kwas moczowy.
Dieta może ograniczyć czynniki nasilające hiperurykemię, ale przy nawracających napadach nie zastępuje farmakoterapii i kontroli stężenia kwasu moczowego.
Jak styl życia wpływa na napady?
Regularne jedzenie pomaga uniknąć dużych wahań energii i ogranicza ryzyko sięgania po wysokokaloryczne, słodzone produkty. Zwykle sprawdza się 4–5 niezbyt obfitych posiłków dziennie. Jeśli występuje nadwaga, redukcję masy ciała prowadź stopniowo. Głodówki, bardzo restrykcyjne diety niskokaloryczne i diety ketogeniczne mogą zwiększać stężenie kwasu moczowego oraz sprowokować napad.
Znaczenie mają także umiarkowana aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu i leczenie chorób współistniejących. Przy częstych napadach, chorobie nerek albo utrzymującym się wysokim stężeniu kwasu moczowego potrzebna jest indywidualna konsultacja z lekarzem i dietetykiem klinicznym.
Najprostsza zasada na co dzień: wybieraj warzywa, niskotłuszczowy nabiał, jaja i produkty zbożowe, mięso traktuj jako dodatek, gotuj je z odlaniem wywaru, pij wodę regularnie i całkowicie zrezygnuj z piwa oraz słodzonych napojów.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani indywidualnego planu leczenia. W przypadku napadu dny, choroby nerek lub przyjmowania leków wpływających na gospodarkę kwasu moczowego skonsultuj zalecenia z lekarzem.
