Herbata oolong – co to jest i jakie ma właściwości?

Herbata oolong, nazywana też ulungiem, to częściowo utleniona herbata z liści Camellia sinensis. Można traktować ją jak pomost między świeżością herbaty zielonej a głębią herbaty czarnej. Stopień oksydacji decyduje o tym, czy napar będzie kwiatowy i lekki, czy raczej owocowy, miodowy, prażony i intensywny.

Czym jest herbata oolong?

Oolong powstaje z tych samych liści co herbata zielona, czarna i biała. Różnica nie wynika więc z gatunku rośliny, lecz przede wszystkim ze sposobu przetwarzania. W przypadku herbaty zielonej enzymy odpowiedzialne za ciemnienie liści zostają szybko unieczynnnione, natomiast przy produkcji czarnej herbaty przemiany zachodzą w znacznie większym zakresie. Oolong znajduje się pomiędzy tymi stylami.

Określenia „ulung”, „wulong”, „smocza herbata” czy „niebieskozielona herbata” odnoszą się do tej samej szerokiej kategorii. Nazwa „niebieska” nie oznacza, że napar ma intensywnie niebieski kolor. W zależności od odmiany może być jasnozłoty, zielonkawy, bursztynowy albo brązowy.

Jak powstaje oolong?

Produkcja zaczyna się od więdnięcia świeżych liści, które tracą część wody i stają się bardziej elastyczne. Następnie liście potrząsa się lub podrzuca w koszach. Ich brzegi ulegają mechanicznemu uszkodzeniu, dzięki czemu zawartość komórek kontaktuje się z tlenem. Wtedy uruchamia się proces enzymatycznego ciemnienia.

W fachowym opisie częściej mówi się o oksydacji lub ciemnieniu enzymatycznym niż o fermentacji. Fermentacja w ścisłym znaczeniu jest procesem związanym z aktywnością mikroorganizmów, natomiast przy produkcji większości oolongów najważniejsze są reakcje enzymów, między innymi oksydazy polifenolowej, z tlenem i związkami obecnymi w liściach. Popularne określenie „herbata półfermentowana” jest więc uproszczeniem.

Producent zatrzymuje oksydację przez podgrzewanie liści. Później są one rolowane, suszone, a czasem także prażone. Ten ostatni etap może nadać naparowi nuty orzechów, karmelu, tostów lub suszonych owoców. Właśnie kontrola czasu oksydacji, temperatury obróbki i prażenia tworzy szerokie spektrum smaków oolongów.

Rodzaje oolongów i ich smak

Stopień oksydacji podaje się czasem w procentach, ale granice między grupami mają charakter orientacyjny. Ostateczny profil zależy także od odmiany krzewu, miejsca uprawy, wysokości, zbioru i sposobu prażenia. Ogólna zależność wygląda następująco:

Niższa oksydacja nie zawsze oznacza „lepszą” herbatę. Taki oolong wybierze osoba szukająca nut kwiatowych i świeżości, natomiast miłośnik mocniejszych naparów może preferować odmiany wysoko oksydowane i prażone. Oolongi często dobrze znoszą wielokrotne zalewanie, a kolejne napary mogą ujawniać inne aromaty niż pierwszy.

Jakie właściwości ma herbata oolong?

Oolong zawiera polifenole, w tym katechiny, a także inne związki powstające podczas częściowej oksydacji. Wśród opisywanych składników znajdują się teasinensyny, w tym teasinensyna A. Ich ilość i proporcje zależą od odmiany oraz sposobu produkcji, dlatego nie każdy oolong ma identyczne działanie.

Badania nad herbatą oolong wskazują na możliwe działanie wspierające, ale nie pozwalają traktować jej jako środka leczniczego. Najważniejsze obszary zainteresowania naukowców obejmują:

• Ochronę antyoksydacyjną – polifenole mogą pomagać w neutralizowaniu części reaktywnych form tlenu i ograniczać stres oksydacyjny.
• Metabolizm – składniki oolonga są badane pod kątem wpływu na przemiany tłuszczów i wydatkowanie energii, jednak sama herbata nie powoduje odchudzania bez zmian w diecie i aktywności.
• Gospodarkę cukrową – wyniki badań dotyczących teasinensyny A i kontroli glukozy są interesujące, lecz część danych pochodzi z badań laboratoryjnych lub na zwierzętach. Oolong nie zastępuje leczenia cukrzycy typu 2.
• Układ sercowo-naczyniowy – polifenole herbaciane analizuje się w kontekście ciśnienia, profilu lipidowego i funkcji naczyń. Ewentualne korzyści trzeba rozpatrywać jako element całego stylu życia.
• Zdrowie jamy ustnej i jelit – wstępne badania wskazują na możliwy wpływ związków herbacianych na wybrane bakterie oraz mikrobiotę, ale nie jest to równoznaczne z działaniem leczniczym.

Oolong zawiera także kofeinę. Jej ilość zależy między innymi od rodzaju liści, proporcji suszu, temperatury i czasu parzenia. Osoby wrażliwe na kofeinę powinny ograniczyć picie naparu wieczorem, a przy chorobach przewlekłych lub przyjmowaniu leków omówić regularne spożywanie herbaty z lekarzem.

Jak parzyć herbatę oolong?

Dla większości oolongów dobrym punktem wyjścia jest woda o temperaturze 90–95°C. Delikatniejsze odmiany mogą tolerować nieco chłodniejszą wodę, ale zbyt niska temperatura nie wydobędzie pełnego aromatu. W klasycznym parzeniu można zacząć od około 2 g liści na filiżankę i czasu 2–3 minut.

1. Rozgrzej czajniczek, gaiwan lub filiżankę, przepłukując naczynie gorącą wodą.
2. Wsyp około 2 g suszu na filiżankę. Duże, zwinięte liście pozostaw luźno, ponieważ podczas parzenia wyraźnie zwiększą objętość.
3. Zalej liście wodą o temperaturze 90–95°C.
4. Parz przez 2–3 minuty, a następnie spróbuj naparu. Jeśli jest zbyt delikatny, następnym razem użyj większej ilości liści lub nieco wydłuż czas.
5. Wykorzystaj liście ponownie. Zależnie od odmiany można uzyskać zwykle kilka naparów, przy czym kolejne parzenia często wymagają stopniowego wydłużania czasu.

Oolong dobrze sprawdza się także w metodzie gongfu cha. Wymaga ona większej ilości suszu, zwykle około 3–6 g na 100 ml wody, małego naczynia i krótkich, kilkunasto- lub kilkudziesięciosekundowych parzeń. Taki sposób pozwala obserwować, jak zmieniają się aromaty liści. Przy większej ilości suszu czas parzenia jest krótszy, ale można uzyskać więcej kolejnych infuzji.

Najczęstsze błędy przy przygotowywaniu oolonga wynikają z niewłaściwej temperatury, proporcji albo czasu:

• Zalewanie liści wrzątkiem, szczególnie w przypadku delikatnego, nisko oksydowanego oolonga.
• Przetrzymywanie liści w wodzie, co może nadać naparowi cierpkość i gorycz.
• Użycie zbyt małej ilości suszu i rekompensowanie tego bardzo długim parzeniem.
• Wyrzucanie liści po pierwszym zalaniu, mimo że oolong często rozwija aromat dopiero przy kolejnych naparach.
• Zamykanie liści w małym, przepełnionym zaparzaczu, przez co nie mogą się swobodnie rozwinąć.

Najprostsza odpowiedź na pytanie „herbata oolong – co to?” brzmi więc: to półutleniona herbata o wyjątkowo szerokim zakresie smaków. Jej charakter tworzą przede wszystkim kontrolowane ciemnienie enzymatyczne, stopień oksydacji i prażenie. Warto zacząć od temperatury 90–95°C, umiarkowanego czasu parzenia i ponownego wykorzystania liści, a potem dopasować parametry do konkretnej odmiany.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.