Lubczyk łączy intensywny smak umami z zastosowaniem w ziołolecznictwie. Liście sprawdzają się jako przyprawa do zup, sosów i gulaszy, natomiast korzeń jest surowcem do preparatów o działaniu moczopędnym i rozkurczowym. Te zastosowania nie są jednak równoważne – ilość używana w kuchni to nie to samo co skoncentrowany wyciąg, nalewka lub suplement.
Lubczyk – co to za roślina?
Lubczyk lekarski należy do rodziny selerowatych i jest wysoką, wieloletnią byliną. W sprzyjających warunkach może osiągać około 50–150 cm wysokości. Jego liście i łodygi przypominają nieco seler, a zapach jest bardzo intensywny.
W kuchni lubczyk zawdzięcza popularność smakowi umami, który nadaje potrawom głębi i przypomina aromat kojarzony z tradycyjnymi przyprawami do rosołu. W ziołolecznictwie większe znaczenie ma korzeń, zawierający olejek eteryczny, ftalidy, związki kumarynowe i inne substancje roślinne. Wśród składników wymienia się także ligustylid, któremu przypisuje się działanie rozkurczowe.
Właściwości zdrowotne lubczyku
Najwięcej danych dotyczących zastosowania leczniczego odnosi się do korzenia, a nie do kilku świeżych liści dodanych do zupy. Tradycyjnie preparaty z korzenia wykorzystywano przy łagodnych dolegliwościach trawiennych oraz w celu zwiększenia ilości wydalanego moczu.
Możliwe zastosowania lubczyku obejmują:
- Wsparcie trawienia – związki obecne w roślinie mogą pobudzać wydzielanie soków trawiennych i łagodzić uczucie ciężkości po posiłku.
- Działanie wiatropędne i rozkurczowe – lubczyk tradycyjnie stosuje się przy wzdęciach oraz kurczowych dolegliwościach przewodu pokarmowego. Działanie spazmolityczne oznacza rozluźnianie mięśni gładkich.
- Zwiększenie diurezy – preparaty z korzenia mogą działać moczopędnie, czyli zwiększać ilość wydalanego moczu. Nie zastępuje to leczenia zakażenia pęcherza ani kamicy nerkowej.
- Wsparcie przy skurczach – działanie rozkurczowe bywa wskazywane przy kurczowych bólach brzucha, jednak nie należy samodzielnie traktować lubczyku jako leku przeciwbólowego.
Doniesienia o wpływie lubczyku na układ krążenia, cholesterol czy krzepliwość krwi nie uzasadniają samodzielnego leczenia nim miażdżycy, zakrzepicy ani chorób serca. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy stosowaniu preparatów przeciwzakrzepowych, ponieważ związki kumarynowe mogą mieć znaczenie dla działania układu krzepnięcia.
Jak stosować lubczyk w kuchni?
Świeże liście i młode łodygi można dodawać do rosołu, krupniku, zup warzywnych, sosów, gulaszy, dań z fasoli i marynat. Najlepiej zacząć od małej ilości, ponieważ aromat szybko dominuje nad pozostałymi składnikami. Suszony lubczyk jest bardziej skoncentrowany, dlatego należy dozować go oszczędniej niż świeży.
| Część rośliny | Zastosowanie w kuchni | Zastosowanie lecznicze |
|---|---|---|
| Liście | Przyprawa do zup, sosów, gulaszy i sałatek, świeża, suszona lub mrożona | Znaczenie głównie tradycyjne, działanie słabsze niż preparatów z korzenia |
| Korzeń | Rzadziej używany jako przyprawa, może być suszony | Surowiec do naparów, wyciągów i preparatów o działaniu moczopędnym oraz rozkurczowym |
| Nasiona | Po rozdrobnieniu mogą służyć jako intensywna przyprawa | Wykorzystywane tradycyjnie w preparatach ziołowych, wymagają ostrożności przy większych dawkach |
Mrożone liście mogą rozpadać się podczas gotowania. Jeśli chcesz zachować je w całości, włóż je do saszetki na przyprawy albo przecedź wywar przed podaniem. Warto też pamiętać, że dodanie liści do potrawy ma przede wszystkim znaczenie smakowe. Nie należy utożsamiać go ze stosowaniem skoncentrowanego korzenia.
Domowa przyprawa z lubczyku
Prostą pastę w rodzaju domowej maggi przygotujesz z liści, soli i oleju. Sól ogranicza rozwój części drobnoustrojów, a warstwa oleju zmniejsza kontakt pasty z powietrzem:
- Umyj i dokładnie osusz dwa pęczki lubczyku, a następnie posiekaj liście i delikatne łodygi.
- Przełóż roślinę do blendera, dodaj około trzech łyżek soli przeznaczonej do przetworów i zmiksuj.
- Wlej kilka łyżek oleju rzepakowego i ponownie blenduj do uzyskania pasty.
- Przełóż masę do czystego, szczelnego słoiczka, wyrównaj powierzchnię i przykryj ją cienką warstwą oleju.
- Przechowuj w lodówce, po każdym użyciu ponownie wyrównując pastę i sprawdzając, czy jej powierzchnia pozostaje zabezpieczona olejem.
Pastę dodawaj do zupy lub sosu stopniowo, ponieważ zawiera dużo soli i ma bardzo intensywny aromat. Domowe przetwory należy wyrzucić, jeśli pojawi się pleśń, nietypowy zapach, gazowanie albo zmiana barwy.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Preparatów z korzenia lubczyku nie powinny stosować kobiety w ciąży. Działanie rozkurczowe może wpływać na mięśnie gładkie, dlatego w tym okresie trzeba zrezygnować z nalewek, ekstraktów, olejków i suplementów z lubczykiem. Niewielki dodatek liści jako przyprawy nie jest tym samym co dawka terapeutyczna, ale w ciąży najbezpieczniej omówić regularne stosowanie z lekarzem lub położną.
Przed użyciem preparatów z korzenia konsultacja jest potrzebna także w przypadku chorób nerek, serca lub nadciśnienia. Działanie moczopędne może nasilać efekt leków odwadniających, a połączenie z niektórymi lekami wpływającymi na krzepnięcie wymaga oceny lekarza lub farmaceuty.
Najważniejsze środki ostrożności dotyczą:
- ciąży i karmienia piersią, szczególnie przy preparatach skoncentrowanych,
- chorób nerek, serca oraz zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej,
- jednoczesnego przyjmowania leków moczopędnych lub przeciwzakrzepowych,
- stosowania dużych dawek i olejku lubczykowego bez nadzoru specjalisty,
- ekspozycji na słońce po przyjęciu skoncentrowanych preparatów, ponieważ związki furanokumarynowe mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV.
Przy pieczeniu skóry, wysypce, nasilonych dolegliwościach żołądkowych lub innych niepokojących objawach należy przerwać stosowanie preparatu. Infekcji dróg moczowych, silnego bólu, krwiomoczu ani podejrzenia kamicy nie należy leczyć samym lubczykiem.
Przechowywanie i uprawa lubczyku
Lubczyk potrzebuje więcej miejsca niż bazylia czy pietruszka, ponieważ tworzy rozbudowany system korzeniowy i dużą kępę. Najlepiej rośnie w gruncie, w żyznej, umiarkowanie wilgotnej glebie. W doniczce może być uprawiany, ale zwykle nie osiąga takich rozmiarów jak w ogrodzie.
Świeży lubczyk zachowa dobrą jakość przez kilka dni, jeśli przechowasz go w lodówce. Pomagają w tym następujące metody:
- Owiń umyte i osuszone liście wilgotnym ręcznikiem papierowym.
- Wstaw łodygi do naczynia z niewielką ilością świeżej wody.
- Nadmiar posiekaj i zamroź w pojemniku albo foremkach na porcje do zupy.
- Liście możesz także wysuszyć, choć po suszeniu aromat jest bardziej skoncentrowany i łatwiej użyć go w nadmiarze.
W codziennej kuchni lubczyk najlepiej traktować jako intensywną przyprawę. Po preparaty z korzenia, nalewki czy suplementy sięgaj dopiero po sprawdzeniu przeciwwskazań i możliwych interakcji z lekami.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
