Polifenole to naturalne związki roślinne o działaniu antyoksydacyjnym. Pomagają ograniczać skutki stresu oksydacyjnego, dlatego są wartościowym składnikiem diety. W ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze, nie trzeba ich całkowicie eliminować, ale należy zachować umiar, ponieważ bardzo duże ilości mogą wpływać na przewód tętniczy płodu.
Czym są polifenole i jak działają?
Polifenole występują naturalnie w roślinach. Należą do nich między innymi flawonoidy, kwasy fenolowe i antocyjany, które odpowiadają za część barwy, smaku oraz ochrony roślin przed czynnikami środowiskowymi. W diecie dostarczamy je wraz z owocami, warzywami, naparami, kakao i sokami.
Ich działanie wiąże się przede wszystkim z ograniczaniem wpływu wolnych rodników. Są to reaktywne cząsteczki powstające w organizmie między innymi podczas naturalnych procesów metabolicznych. Gdy jest ich zbyt dużo w stosunku do możliwości obronnych organizmu, pojawia się stres oksydacyjny. Antyoksydanty, w tym polifenole, pomagają utrzymać tę równowagę, ale nie działają jak lek ani nie zastępują różnorodnej diety.
Soki mogą dostarczać polifenoli w skoncentrowanej formie, ponieważ w jednej szklance znajduje się więcej surowca roślinnego niż w pojedynczym kęsie owocu. Przykładowo szklanka soku jabłkowego może zawierać około 50–100 mg polifenoli. Rzeczywista ilość zależy od odmiany owoców, sposobu produkcji i stopnia przetworzenia.
Gdzie znajdziemy polifenole?
Źródłem tych związków są zarówno całe produkty roślinne, jak i przygotowane z nich napoje. Najczęściej wymienia się:
- Owoce jagodowe – aronię, maliny, porzeczki, truskawki, jeżyny, jagody i borówki.
- Inne owoce – cytrusy, wiśnie, czereśnie, winogrona oraz jabłka.
- Warzywa i rośliny strączkowe – pomidory, czerwoną cebulę, soję i białą fasolę.
- Napoje i produkty roślinne – kawę, herbatę czarną, zieloną i białą, kakao, gorzką czekoladę oraz soki owocowe i warzywne.
W przypadku soków znaczenie ma także porcja. Wypicie niewielkiej ilości może być sposobem na uzupełnienie diety, ale duże ilości skoncentrowanego napoju dostarczają znacznie więcej cukrów i związków roślinnych niż pojedyncza porcja całych owoców.
Dlaczego trzeba zachować ostrożność w ciąży?
W większości przypadków obecność polifenoli w codziennej diecie nie jest powodem do niepokoju. Szczególnej uwagi wymaga jednak trzeci trymestr ciąży, ponieważ bardzo duże spożycie produktów bogatych w te związki może wiązać się z ryzykiem przedwczesnego zwężenia lub zamknięcia przewodu tętniczego u płodu.
Przewód tętniczy, nazywany także przewodem Botalla, jest połączeniem między pniem płucnym a aortą zstępującą. W życiu płodowym umożliwia ominięcie jeszcze nieczynnych płuc. Po porodzie, gdy dziecko zaczyna oddychać, naczynie to fizjologicznie się obkurcza i zamyka.
Proponowany mechanizm ryzyka polega na tym, że duża ilość polifenoli może hamować wytwarzanie prostaglandyn. Substancje te pomagają utrzymać drożność przewodu tętniczego w okresie płodowym. Jego przedwczesne zwężenie lub zamknięcie może zaburzać krążenie płodu, a po porodzie wiązać się między innymi z ryzykiem nadciśnienia płucnego u noworodka.
Nie oznacza to, że w ciąży trzeba automatycznie wykluczyć owoce, warzywa czy soki. Najważniejsza jest ilość i częstotliwość. W praktyce można przyjąć, że pojedyncza porcja odpowiada mniej więcej garści owoców albo jednej szklance soku, ale indywidualne zalecenia powinny uwzględniać stan zdrowia matki i płodu. Lepiej zjeść małą kiść winogron niż bardzo dużą porcję, jedną pomarańczę zamiast kilku naraz i szklankę soku zamiast całego litra.
Jeśli badanie wykazało przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego, postępowanie ustala lekarz. W takiej sytuacji konieczne może być całkowite odstawienie produktów szczególnie bogatych w polifenole oraz monitorowanie płodu za pomocą badania echokardiograficznego. Nie należy samodzielnie interpretować tego zalecenia jako powodu do eliminacji wszystkich owoców w prawidłowo przebiegającej ciąży. Ograniczenia po rozpoznaniu medycznym powinny wynikać z zaleceń zespołu prowadzącego ciążę.
Jakie korzyści mogą mieć soki?
Polifenole nie są jedynym składnikiem decydującym o wartości soku. Napoje owocowe i warzywne mogą dostarczać także witamin, składników mineralnych oraz potasu. Ten pierwiastek uczestniczy w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi, gospodarki wodnej i pracy układu nerwowego. Przykładowo 200 ml soku jabłkowego dostarcza około 220 mg potasu.
Poniższe zestawienie ma charakter orientacyjny. Zawartość polifenoli i potasu zmienia się zależnie od owoców, odmiany, receptury oraz metody produkcji, dlatego bez konkretnej etykiety nie należy traktować wartości jako stałych.
| Rodzaj soku | Polifenole (mg/200 ml) | Potas (mg/200 ml) |
|---|---|---|
| Jabłkowy | około 50–100 | około 220 |
| Grejpfrutowy | wartość zmienna zależnie od produktu | wartość zmienna zależnie od produktu |
| Aroniowy | zwykle wysoka zawartość, bez jednej stałej wartości | wartość zmienna zależnie od produktu |
Soki mogą więc uzupełniać dietę, ale najlepiej traktować je jako jedną z jej części, a nie zamiennik całych owoców i warzyw. W zwykłych warunkach polifenole wspierają dietę bogatą w produkty roślinne. W trzecim trymestrze ciąży rozsądne porcje są zazwyczaj ważniejsze niż całkowita rezygnacja, natomiast po rozpoznaniu problemu z przewodem tętniczym należy ściśle stosować się do zaleceń lekarza.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. W przypadku podejrzenia lub rozpoznania przedwczesnego zwężenia albo zamknięcia przewodu tętniczego decyzje dotyczące diety i monitorowania płodu powinien podjąć specjalista.
