Owoce czarnego bzu zbiera się najczęściej we wrześniu i październiku, ale o terminie decyduje przede wszystkim wygląd baldachu. Do zbioru nadają się wyłącznie owoce w pełni czarne, miękkie i soczyste. Nie wolno jeść ich na surowo – przed spożyciem wymagają obróbki termicznej.
Kiedy zbierać owoce czarnego bzu?
Sezon zbioru przypada zwykle na wrzesień i październik. W ciepłym, słonecznym miejscu pierwsze baldachy mogą dojrzeć już pod koniec sierpnia, a na zacienionym stanowisku owoce będą gotowe później. Dlatego kalendarz jest tylko wskazówką.
Gotowy baldach ma owoce jednolicie ciemnofioletowe lub niemal czarne. Jagody są pełne, błyszczące, miękkie i łatwo puszczają sok. Baldach staje się ciężki i wyraźnie zwisa. Zbiór najlepiej prowadzić etapami, ponieważ owoce na jednym krzewie nie dojrzewają równocześnie.
Surowe owoce czarnego bzu są toksyczne, także wtedy, gdy wyglądają na dojrzałe. Zawierają między innymi sambunigrynę, czyli glikozyd cyjanogenny. Jej obecność może powodować nudności, wymioty, bóle brzucha i biegunkę. Bezpieczne wykorzystanie wymaga gotowania, pasteryzacji albo suszenia według sprawdzonej receptury.
Jak odróżnić czarny bez od bzu hebdu?
Przed rozpoczęciem zbioru trzeba potwierdzić, że roślina to czarny bez (Sambucus nigra), a nie podobny, trujący bez hebd (Sambucus ebulus). Sam kolor owoców nie wystarcza do identyfikacji. Najważniejsze cechy porównawcze to:
- Czarny bez – tworzy zdrewniały krzew lub niewielkie drzewo, a po przekrojeniu młodego pędu ma biały, miękki rdzeń.
- Bez hebd – jest byliną, nie krzewem, i ma rdzeń zielonkawy.
- Czarny bez – jego baldachy z owocami zwisają ku dołowi.
- Bez hebd – kwiatostany i skupienia owoców są zwykle wzniesione.
Jeżeli nie masz pewności co do gatunku, zrezygnuj ze zbioru. Najbardziej użyteczne w terenie jest sprawdzenie pokroju rośliny, rdzenia pędu oraz ułożenia baldachów.
Czy ten baldach nadaje się do zbioru?
Oceniaj cały baldach, a nie pojedyncze jagody. Jeżeli między czarnymi owocami nadal jest dużo zielonych lub czerwonych, trzeba poczekać. Niedojrzałe owoce są twardsze i zawierają więcej niepożądanych związków.
| Wygląd owoców | Etap dojrzewania | Decyzja |
|---|---|---|
| Zielone i twarde | Niedojrzałe | Nie zbierać |
| Zielone, czerwone i pojedyncze czarne | Początek dojrzewania | Pozostawić na krzewie |
| Większość czarna, ale nadal liczne czerwone | Prawie dojrzałe | Poczekać kilka dni |
| Ciemnofioletowe lub czarne, pełne i soczyste | Dojrzałe | Można zbierać |
| Pomarszczone, cieknące albo spleśniałe | Przejrzałe lub uszkodzone | Nie wykorzystywać |
Nie próbuj owoców w celu sprawdzenia ich dojrzałości. Weryfikuj kolor, jędrność i wygląd. Do przetworów przeznaczaj tylko zdrowe jagody bez zielonych i czerwonych sztuk.
Jak zbierać owoce czarnego bzu?
Najlepszy jest suchy poranek, po obeschnięciu rosy. Mokre owoce szybciej się gniotą i psują. Do zbioru przygotuj sekator lub ostre nożyczki, rękawiczki oraz płytki koszyk albo pojemnik spożywczy. Plastikowe worki nie nadają się do transportu, ponieważ jagody mogą się w nich zaparzyć.
Zbiór przeprowadź w następującej kolejności:
- Wybierz zdrowy krzew czarnego bzu rosnący z dala od ruchliwej drogi, wysypiska, zakładu przemysłowego i miejsca opryskiwanego.
- Sprawdź cały baldach i wybierz tylko ten, którego owoce są niemal jednolicie czarne, pełne i soczyste.
- Podtrzymaj baldach jedną ręką, a drugą odetnij jego główną szypułę sekatorem.
- Ułóż grona płytko w pojemniku, bez ugniatania i układania ciężkich warstw.
- Pozostaw na krzewie niedojrzałe owoce oraz część dojrzałych baldachów dla ptaków i dalszego rozwoju rośliny.
Po zbiorze przenieś owoce w chłodne, zacienione miejsce i rozpocznij przygotowanie możliwie szybko. Nie czekaj na przymrozki, jeśli baldach jest już w pełni dojrzały, ponieważ owoce mogą wyschnąć, popękać, spleśnieć albo opaść.
Jak przygotować owoce do przetworów?
Najwygodniej oddzielać jagody od szypułek w domu. Możesz delikatnie przeciągać widelcem po baldachu nad dużą miską. Dojrzałe owoce łatwo pękają i silnie barwią, dlatego przydadzą się rękawiczki. Następnie przebierz je i usuń zielone oraz czerwone jagody, liście, fragmenty pędów, zaschnięte owoce i wszystkie widoczne zanieczyszczenia.
Oczyszczone owoce delikatnie opłucz na sicie pod chłodną wodą i od razu odsącz. Nie mocz ich długo, bo szybko chłoną wodę i tracą sok. Do krótkiego przechowania włóż je w chłodne miejsce, najlepiej w cienkiej warstwie. Możesz je także zamrozić, ale mrożenie nie zastępuje obróbki termicznej.
Owoce czarnego bzu należy ugotować, poddać pasteryzacji lub wysuszyć. Wysoka temperatura ogranicza ryzyko związane z sambunigryną. Z tak przygotowanego surowca można zrobić sok, syrop, dżem, galaretkę albo powidła. Nie wykorzystuj do jedzenia liści, kory, korzeni ani surowych owoców.
Jeśli baldach nie jest w pełni wybarwiony albo nie potrafisz pewnie rozpoznać gatunku, nie zbieraj go. W przypadku czarnego bzu bezpieczeństwo zaczyna się jeszcze przed przetwarzaniem.
Najprostsza zasada brzmi: zbieraj tylko prawidłowo rozpoznany czarny bez, wybieraj całkowicie dojrzałe baldachy i zawsze poddawaj owoce obróbce termicznej przed spożyciem.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie podejrzenia zatrucia należy skontaktować się z lekarzem lub ośrodkiem informacji toksykologicznej.



