Witamina PP to niacyna, czyli witamina B3. Jest rozpuszczalnym w wodzie składnikiem odżywczym potrzebnym między innymi do przemian energetycznych, prawidłowej pracy układu nerwowego oraz utrzymania zdrowia skóry i błon śluzowych. Nazwa „PP” pochodzi od angielskiego określenia Pellagra Preventive, czyli „czynnik przeciwpelagryczny”.
Czym jest witamina PP i skąd pochodzi jej nazwa?
Określenia witamina PP, witamina B3 i niacyna odnoszą się do tej samej grupy związków. Obejmuje ona przede wszystkim kwas nikotynowy oraz nikotynamid, nazywany także niacynamidem. Obie formy mogą zostać wykorzystane do tworzenia ważnych koenzymów uczestniczących w przemianach zachodzących w komórkach.
Nazwa „Pellagra Preventive” nawiązuje do pelagry, czyli choroby związanej z ciężkim i długotrwałym niedoborem niacyny oraz tryptofanu. Współcześnie niedobór witaminy PP jest w Polsce rzadki, zwłaszcza przy urozmaiconej diecie, ale może wystąpić między innymi przy niedożywieniu, zaburzeniach wchłaniania lub niektórych chorobach.
PP = Pellagra Preventive
To historyczne określenie oznacza czynnik zapobiegający pelagrze. Nie należy mylić witaminy PP z nikotyną – mimo podobnego brzmienia nazwy są to różne substancje.
Jaką funkcję pełni witamina PP?
Niacyna jest prekursorem koenzymów NAD i NADP. Związki te działają jak pomocnicze elementy wielu enzymów. Uczestniczą zarówno w rozkładzie składników pokarmowych, jak i w syntezie nowych związków potrzebnych organizmowi.
NAD i NADP biorą udział między innymi w oddychaniu komórkowym, glikolizie oraz przemianach tłuszczów, węglowodanów i aminokwasów. Dzięki temu witamina B3 wspiera wykorzystywanie energii pochodzącej z pożywienia. Jest też potrzebna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, skóry i nabłonka przewodu pokarmowego.
Najważniejsze zadania niacyny obejmują:
- udział w przemianach energetycznych i produkcji energii w komórkach;
- wspieranie prawidłowego działania mózgu oraz obwodowego układu nerwowego;
- udział w syntezie kwasów tłuszczowych, cholesterolu i hormonów steroidowych;
- utrzymanie prawidłowego stanu skóry, błon śluzowych i przewodu pokarmowego;
- uczestnictwo w procesach naprawy DNA oraz sygnalizacji między komórkami.
Witamina PP może także powstawać w organizmie z tryptofanu, aminokwasu obecnego w produktach białkowych. Ta synteza nie zastępuje jednak całkowicie dostarczania niacyny wraz z dietą.
W jakich produktach występuje witamina PP?
Niacynę można znaleźć zarówno w produktach zwierzęcych, jak i roślinnych. Jej dobrymi źródłami są mięso, podroby, ryby, drób, produkty pełnoziarniste, orzechy i nasiona. Tryptofan, z którego organizm może wytwarzać niacynę, dostarczają także jaja, nabiał i nasiona roślin strączkowych.
W codziennym jadłospisie warto uwzględniać przede wszystkim:
- drób, wołowinę, wieprzowinę oraz podroby;
- ryby, takie jak tuńczyk, łosoś i makrela;
- pełnoziarniste pieczywo, płatki owsiane, otręby i brązowy ryż;
- orzeszki ziemne, nasiona słonecznika i inne nasiona;
- jaja, nabiał oraz nasiona roślin strączkowych jako źródła białka i tryptofanu.
Niacyna jest dość odporna na wysoką temperaturę, ale jako związek rozpuszczalny w wodzie może częściowo przechodzić do wody podczas gotowania. Jeżeli płyn zostanie wylany, część witaminy zostaje utracona.
Ile witaminy PP potrzebuje organizm?
Zapotrzebowanie zależy między innymi od płci i stanu fizjologicznego. Poniższe wartości odnoszą się do zalecanego dziennego spożycia niacyny, wyrażanego w miligramach równoważnika niacyny.
| Grupa | Zalecane spożycie (mg/dobę) |
|---|---|
| Kobiety | 14 mg |
| Mężczyźni | 16 mg |
| Kobiety w ciąży | 18 mg |
| Kobiety karmiące piersią | 17 mg |
Wartości te dotyczą fizjologicznego zapotrzebowania, a nie dawek stosowanych w leczeniu konkretnych chorób. Preparaty zawierające wysokie ilości kwasu nikotynowego mogą działać farmakologicznie i powinny być przyjmowane wyłącznie według zaleceń lekarza.
Co powoduje niedobór witaminy PP?
W dobrze odżywionej populacji niedobór niacyny występuje rzadko. Ryzyko zwiększają jednak długotrwałe, bardzo restrykcyjne diety, niedożywienie, zaburzenia wchłaniania, niektóre choroby przewodu pokarmowego oraz uzależnienie od alkoholu. Znaczenie może mieć także niedostateczna podaż tryptofanu.
Ciężki niedobór prowadzi do pelagry. Jej klasycznie opisywane objawy obejmują zmiany skórne, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i zaburzenia neurologiczne. Mogą pojawić się między innymi światłowrażliwe stany zapalne skóry, biegunka, ból lub stan zapalny języka, osłabienie, zaburzenia koncentracji i nastroju. Nieleczona pelagra może prowadzić do poważnych powikłań.
Rzadką przyczyną problemu jest zespół Hartnupa, w którym zaburzone wchłanianie tryptofanu utrudnia wytwarzanie niacyny. Podejrzenie pelagry lub utrzymujące się objawy niedoboru wymagają konsultacji medycznej, ponieważ podobne dolegliwości mogą mieć także inne przyczyny.
Czy nadmiar niacyny może szkodzić?
Spożywanie produktów zawierających witaminę PP nie prowadzi zwykle do jej nadmiaru. Ryzyko dotyczy przede wszystkim suplementów przyjmowanych w wysokich dawkach, zwłaszcza preparatów z kwasem nikotynowym. Typową reakcją może być tak zwany flushing, czyli nagłe uczucie gorąca, zaczerwienienie, pieczenie, mrowienie lub swędzenie skóry.
Długotrwałe stosowanie dużych dawek może obciążać wątrobę. Opisywano także zaburzenia gospodarki glukozowej, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, wysypkę i zaburzenia rytmu serca. Dawki lecznicze, znacznie wyższe od zapotrzebowania dietetycznego, nie są zwykłą suplementacją i wymagają nadzoru lekarza.
Zbilansowana dieta zwykle pokrywa zapotrzebowanie na witaminę PP. Samodzielne stosowanie dużych dawek w celu poprawy poziomu cholesterolu, energii, pracy mózgu lub wyglądu skóry nie jest bezpiecznym zamiennikiem konsultacji medycznej.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.



